Tin nông nghiệp

Rệp sáp phấn gây hại trên cây có múi

Trong những năm vừa qua, diện tích trồng cây ăn trái vùng Đồng bằng sông Cửu Long không ngừng tăng lên. Ngoài những vùng trồng cây có múi truyền thống, đến nay đã hình thành những vùng trồng bưởi chuyên canh với diện tích lớn tại nhiều tỉnh. Cùng với sự gia tăng về diện tích thì mức độ đầu tư thâm canh ngày càng cao, góp phần tạo điều kiện phát sinh nhiều dịch hại, đặc biệt là sâu hại. Trong đó quan trọng và đáng kể là rệp sáp gây hại rễ cây có múi (Citrus). Rệp chích hút dinh dưỡng làm cho cây bị kiệt sức, suy yếu, giảm phẩm chất, ngoài ra rệp còn truyền một số bệnh nguy hại cho cây trồng như bệnh thối rễ, bệnh do virus và cuối cùng là làm giảm đi giá trị thương mại, làm cho cây chết hoàn toàn.

Rệp sáp rễ Planococcus sp. thuộc giống Planococcus, họ Pseudococcidae, bộ Homoptera. Cơ thể rệp sáp có hình bầu dục hơi tròn, lưng hơi vòng lên, trên lưng có lớp sáp trắng dày bao phủ, tạo thành những vân sáp ngang lưng theo các đốt cơ thể.

  1. Triệu chứng gây hại của rệp sáp Planococcus sp.

Rệp sáp Planococcus sp. gây hại bằng cách dùng vòi chích hút chất dịch ở phần rễ
của cây nhất là phần rễ non. Cây trồng chỉ biểu hiện triệu chứng gây hại khi mật số
của rệp cao. Rễ, lá và trái của cây có múi là những bộ phận thể hiện triệu chứng rõ
nhất khi cây bị rệp sáp gây hại.

Triệu chứng trên rễ

Rệp sáp Planococcus sp. ký sinh trên rễ làm cho rễ không phát triển, còi cọc, khô
và chết. Rệp sáp Planococcus sp. phát triển và gây hại từ giai đoạn rễ còn non cho đến khi rễ cây chết hoàn toàn. Khi quần thể rệp sáp cao, phần rễ bị hại sẽ hình thành những khối u bao quanh. Nhờ những khối u đó mà rệp sáp Planococcus sp. tránh được những tác nhân từ môi trường bên ngoài như nhiệt độ, ẩm độ, các loài thiên địch của chúng và kể cả các loại thuốc trừ sâu,… Ở trong khối u, rệp sáp hút nhựa cây và sinh sống từ thế hệ này sang thế hệ khác cho đến khi nào rễ cây bị khô và chết. Khi rễ bị nhiễm rệp sáp (rễ đã tạo khối u) chết thì cả quần thể rệp bên trong của rễ cũng bị chết theo.

Hình 1: U sần trên rễ bưởi bị rệp sáp Planococcus sp. gây hại

Hình 2: Triệu chứng vàng lá trên cây bưởi nhiễm rệp sáp rễ Planococcus sp.

Triệu chứng trên lá
Nếu ở mức độ nhẹ (giai đoạn đầu khi rệp mới ký sinh), lá vẫn giữ màu xanh, đây là giai đoạn rất khó phát hiện được sự gây hại của rệp sáp Planococcus sp. Ở giai đoạn này để phát hiện được sự hiện diện của rệp sáp Planococcus sp., thường phải kết hợp một số biểu hiện khác như: xung quanh gốc cây thường có sự hiện diện của kiến hôi, các loại nấm từ màu xám đến màu đen mọc xung quanh phần mặt đất phía trên phần rễ bị rệp gây hại và lá chuyển sang màu vàng ở một vài nhánh trên cây, phía rễ bị nhiễm rệp sáp. Nếu bị nhiễm rệp nặng, lá sẽ chuyển từ màu vàng nhạt sang vàng đậm trên toàn cây và lá nhỏ hơn bình thường, giống như triệu chứng thiếu chất dinh dưỡng, và lá bị héo khi trời nắng. Cây ra đọt rất ít, một năm ra từ một đến hai coi đọt, trong khi những cây bình thường không bị nhiễm rệp sáp thì cây ra đọt 3 – 4 lần trong năm. Phần lớn nông dân nhầm lẫn giữa triệu chứng của bệnh vàng lá gân xanh, bệnh vàng lá thối rễ và vàng lá do rệp sáp rễ. Nhất là khi trong vườn của họ bị các loại dịch hại này cùng một lúc. Phần đông nông dân chỉ phát hiện được sự gây hại của rệp sáp khi cây trồng trong vườn không còn phát triển hoặc chết hoàn toàn.
Thân, hoa và trái

Khi bị nhiễm nặng rệp sáp rễ, cây không ra hoa hoặc ra hoa rất ít. Trái không phát triển, thông thường trái bị héo vàng và rụng lúc còn nhỏ. Thân, cành còi cọc, chậm phát triển, cây mau cằn cỗi, bị chết héo như thiếu nước, mặc dù cây vẫn được chăm sóc tốt, bón phân và tưới nước đầy đủ.

  1. Sự gây hại của rệp sáp Planococcus sp.

Rệp sáp Planococcus sp. gây hại trên rễ cây có múi vào tất cả các thời điểm trong năm và ở tất cả các tuổi của cây trồng. Rệp sáp Planococcus sp. thường gây hại nhiều nhất trên cây từ một đến ba năm tuổi, đây là giai đoạn cây có múi phát triển mạnh, ra rễ nhiều lần trong năm và do khả năng phát sinh rễ nhanh nên đảm bảo nguồn thức ăn cho rệp quanh năm, giúp rệp sáp duy trì và nhân mật số. Vào giai đoạn này, mật số rệp sáp thường rất cao so với cây trưởng thành và cây già. Mật số rệp sáp Planococcus sp. cao nhất từ tháng 12 năm trước đến tháng 5 năm sau, có thể điều kiện nhiệt độ, ẩm độ trong thời gian này thích hợp cho rệp phát triển, sinh sản và phát tán trên toàn vườn. Vào giai đoạn này, rệp xuất hiện hầu hết trên các rễ ở mặt liếp và cũng chính vào thời gian này các triệu chứng gây hại trên rễ, lá và trái được biểu hiện rõ ràng nhất. Trong mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 11 mật độ rệp sáp trên vườn giảm. Vào giai đoạn này, rệp sáp Planococcus sp. tập trung nhiều ở những nơi khô ráo trong vườn như ở xung quanh mô hoặc ở những nơi gò cao của liếp để gây hại những rễ gần gốc hay ở phần gốc nơi tiếp giáp với mặt đất. Trong mùa mưa ở những cây bị nhiễm rệp sáp Planococcus sp. thường có sự xuất hiện của những tai nấm to màu nâu xám xung quanh phần rễ bị hại, nấm nằm phía trên mặt đất, đây là đặc điểm rất quan trọng để phát hiện rệp sáp Planococcus sp. trong mùa mưa. Theo Phạm Hoàng Oanh (2002), loại nấm này có tên khoa học là Clitocybe tabescens (Scop. Ex Fr.) Bres. Bên cạnh đó, xung quanh gốc cây bị rệp sáp ký sinh, thường có sự hiện diện của kiến hôi.

Hình 3: Sự hiện diện của nấm màu nâu khi cây bị nhiễm rệp sáp rễ

  1. Biện pháp phòng trừ:

Để hạn chế tác hại của rệp sáp cần áp dụng nhiều biện pháp và phải thực hiện đồng thời trên các loại cây ký chủ của rệp trong vườn.

  • Không nên trồng xen trong vườn những cây dễ nhiễm rệp sáp như sua đũa, bình bát,…
    Dùng máy bơm nước có áp suất cao, tia nước mạnh xoáy vào những chỗ bị rệp bám sẽ rửa trôi bớt rệp.
  • Thường xuyên dọn dẹp vệ sinh vườn, không trồng mật độ quá dày để tạo thông thoáng vườn cây.
  • Trong điều kiện tự nhiên, có nhiều loài thiên địch tấn công, phổ biến nhất là ong ký sinh và kiến vàng, bọ rùa,…
  • Phải thường xuyên kiểm tra vườn để kịp thời phát hiện rệp sáp để xử lý. Một số hoạt chất có hiệu quả trên rệp sáp như: Buprofezin (Applaud 25SC, 25WP, Map-Judo 25 WP ) Chlorpyrifos Methyl (Taron 50EC ), Acetamiprid (Mospilan 3EC), Spirotetramat (Movento 150OD)… Lưu ý: vì rệp sáp có một lớp sáp bao phủ bên ngoài nên khi phun phải thật kỹ hoặc có thể pha thêm chất bám dính vào dung dịch thuốc để thuốc phun bám được vào lớp sáp thì mới đạt hiệu quả cao.

Chú ý: Nên bảo đảm đúng thời gian cách ly để không còn dư lượng thuốc BVTV trong trái, gây ảnh hưởng sức khỏe người tiêu dùng.

(Nguồn tài liệu: Nguyễn Thị Thu Cúc và Nguyễn Hữu Tho)

Leave a Reply